Ngày đầu tiên được học bài quyền, nhiều võ sinh nhỏ của chúng tôi hỏi: "Thầy ơi, đánh với ai ạ?" Câu hỏi ngây thơ ấy lại chạm đúng bản chất. Bài quyền là trận đánh với những đối thủ tưởng tượng, đến từ nhiều hướng, theo một kịch bản đã được sắp sẵn. Người tập phải vừa nhớ kịch bản, vừa thể hiện được sức mạnh, tốc độ và sự kiểm soát như thể đối thủ là thật.
Bài quyền Taekwondo là gì?
Trong tiếng Hàn, bài quyền gọi là Poomsae. Mỗi bài là một chuỗi động tác cố định gồm thế tấn, đòn đỡ, đòn đấm, đòn đá, di chuyển theo một sơ đồ trên mặt sàn. Bài quyền giúp người tập ghi nhớ kỹ thuật một cách có hệ thống và rèn những thứ khó tập riêng lẻ, như sự chuyển trọng tâm, nhịp điệu, hơi thở và sự tập trung.
Ở hệ WT, bài quyền còn là một nội dung thi đấu riêng. Có những vận động viên chuyên về quyền, thi đấu ở các giải quốc tế mà không cần đấu đối kháng. Ở cấp CLB, bài quyền là phần bắt buộc trong mọi kỳ thi lên đai.
Tám bài Taegeuk và ý nghĩa Bát Quái
Tám bài quyền dành cho các đai màu trong hệ WT có tên chung là Taegeuk, tức Thái Cực. Mỗi bài gắn với một quẻ trong Bát Quái, và tính chất của quẻ được thể hiện qua cách bài quyền vận động. Đây không chỉ là chuyện đặt tên cho có: một bài gắn với quẻ Lửa sẽ có những đoạn bùng lên mạnh mẽ, trong khi bài gắn với quẻ Nước lại có những chuyển động mềm, liền mạch.
| Bài quyền | Tên Hàn | Quẻ | Ý nghĩa | Đai thường học |
|---|---|---|---|---|
| Số 1 | Taegeuk Il Jang | Kiền (Keon) | Trời, sự khởi đầu | Đai trắng – vàng |
| Số 2 | Taegeuk Ee Jang | Đoài (Tae) | Hồ nước, niềm vui | Đai vàng |
| Số 3 | Taegeuk Sam Jang | Ly (Ra) | Lửa, nhiệt huyết | Đai vàng – xanh lá |
| Số 4 | Taegeuk Sa Jang | Chấn (Jin) | Sấm, sức mạnh và sự can đảm | Đai xanh lá |
| Số 5 | Taegeuk Oh Jang | Tốn (Seon) | Gió, sự mềm dẻo | Đai xanh lá – xanh dương |
| Số 6 | Taegeuk Yuk Jang | Khảm (Gam) | Nước, sự liên tục | Đai xanh dương |
| Số 7 | Taegeuk Chil Jang | Cấn (Gan) | Núi, sự vững chãi | Đai đỏ |
| Số 8 | Taegeuk Pal Jang | Khôn (Gon) | Đất, sự bao dung | Đai đỏ |
Bài quyền số 9 là gì?
Sau tám bài Taegeuk, võ sinh chuẩn bị thi đai đen sẽ học Koryo, bài quyền đầu tiên dành cho đai đen trong hệ WT. Ở Việt Nam, nhiều CLB gọi Koryo là bài quyền số 9 để tiện nối tiếp. Koryo lấy tên từ triều đại Cao Ly của Hàn Quốc, tượng trưng cho tinh thần người học giả kiên cường. Xem chi tiết ở bài quyền số 9.
Sau Koryo còn các bài như Keumgang, Taebaek, Pyongwon, Sipjin, Jitae, Cheonkwon, Hansu và Ilyeo, dành cho các đẳng đai đen cao hơn. Đây là những bài quyền sâu sắc và khó, thường chỉ được học sau nhiều năm luyện tập.
Vì sao tập bài quyền lại quan trọng?
Nhiều võ sinh, nhất là các bạn trẻ thích đối kháng, coi bài quyền là phần "phải làm" để được lên đai. Chúng tôi hiểu, nhưng cũng muốn nói rằng bài quyền mang lại những thứ mà đấu tập khó thay thế.
- Thăng bằng và thế tấn. Bài quyền đòi hỏi bạn đứng vững sau mỗi đòn đá, chuyển hướng mà không lảo đảo. Đây là nền móng của mọi kỹ thuật.
- Chuyển trọng tâm. Mỗi lần đổi thế tấn là một lần cơ thể học cách dồn trọng lượng đúng chỗ, thứ quyết định lực của đòn.
- Độ chính xác. Trong bài quyền, mỗi đòn có điểm dừng rõ ràng. Thói quen này giúp đòn đánh khi đối kháng gọn và có kiểm soát.
- Sự tập trung. Đi hết một bài quyền mà không phân tâm, không quên thứ tự, là bài tập về sự chú ý không kém thiền.
Bạn có thể tìm hiểu thêm về các thế tấn xuất hiện trong bài quyền ở bài thế tấn và căn bản tay Taekwondo.
Cách tập bài quyền hiệu quả
Từ kinh nghiệm hướng dẫn nhiều lứa võ sinh, chúng tôi rút ra một quy trình tập quyền khá hiệu quả, áp dụng được cho mọi bài.
- Học theo từng đoạn. Đừng cố nhớ cả bài trong một buổi. Chia bài thành ba, bốn đoạn theo các hướng di chuyển, thuộc từng đoạn rồi mới ghép.
- Đi chậm trước, nhanh sau. Khi mới thuộc, hãy đi thật chậm để kiểm tra từng tư thế. Tốc độ sẽ đến sau, khi cơ thể đã nhớ.
- Đếm nhịp bằng tiếng Hàn. Đếm "hana, dul, set…" giúp bạn giữ nhịp và quen với hiệu lệnh trong thi. Xem thêm thuật ngữ Taekwondo.
- Quay video để tự sửa. Đây là cách rẻ nhất mà hiệu quả nhất. Nhiều lỗi bạn không cảm nhận được, nhưng nhìn video thì thấy ngay.
- Tập trước gương những đòn khó. Đặc biệt là đá ngang, đá vòng và các thế tấn thấp.
- Đi bài quyền khi mệt. Ở giai đoạn ôn thi, hãy thử đi bài sau khi đã tập thể lực. Kỳ thi thật thường diễn ra khi bạn đã chờ lâu và hồi hộp, nên cơ thể không ở trạng thái tốt nhất.
Giám khảo chấm bài quyền như thế nào?
Ở các giải thi đấu quyền, điểm thường được chia thành hai phần lớn: độ chính xác kỹ thuật và tính biểu diễn. Ở các kỳ thi lên đai, tiêu chí đơn giản hơn nhưng tinh thần tương tự:
- Đi đúng thứ tự, đúng hướng, không quên động tác.
- Thế tấn đúng độ dài, độ thấp, trọng tâm hợp lý.
- Đòn đánh có lực, có điểm dừng, đúng tầm cao.
- Nhịp điệu rõ ràng: chỗ nào nhanh, chỗ nào chậm, chỗ nào liền mạch.
- Ánh mắt nhìn về hướng đòn, tiếng hô dứt khoát.
Sai lầm khi tự học bài quyền qua video
Ngày nay, chỉ cần gõ tên bài quyền là có hàng trăm video hướng dẫn. Điều này tiện, nhưng cũng dễ dẫn đến vài sai lầm. Thứ nhất là học theo bản ngược: nhiều video quay đối diện người xem, khiến bạn đi bài theo hướng như soi gương, rẽ trái thành rẽ phải. Thứ hai là học từ những video không theo chuẩn của hệ WT, có những chi tiết khác với cách giám khảo trong nước chấm. Thứ ba là học quá nhanh, thuộc thứ tự trong một buổi tối nhưng tư thế từng động tác thì sai từ đầu.
Video nên được dùng để ôn, không phải để học lần đầu. Khi đã được huấn luyện viên hướng dẫn trên lớp, việc xem lại video ở nhà mới thật sự có ích.
Học bài quyền ở đâu?
Video trên mạng có thể giúp bạn ôn lại thứ tự, nhưng không thay được người hướng dẫn trực tiếp. Rất nhiều lỗi tư thế chỉ được phát hiện khi có ai đó đứng cạnh, chỉnh từng góc chân, từng độ cao của tay.
Ở CLB, bài quyền là phần cố định trong mọi lớp, từ lớp cơ bản đến lớp tập trung cho đai đen. Nếu bạn muốn tham gia, hãy xem trang học Taekwondo. Còn nếu bạn đang ôn một bài cụ thể, hãy chọn bài tương ứng trong danh sách bên dưới.
Câu hỏi thường gặp
Taekwondo có bao nhiêu bài quyền?
Hệ WT có tám bài Taegeuk dành cho các đai màu, sau đó là chín bài quyền dành cho đai đen, bắt đầu từ Koryo. Ở Việt Nam, nhiều CLB gọi tám bài Taegeuk là bài quyền số 1 đến số 8, và Koryo là bài quyền số 9.
Bài quyền Taekwondo nào khó nhất?
Trong tám bài Taegeuk, bài số 7 và số 8 thường được xem là khó nhất vì dài hơn, nhiều thế tấn khó và có đá bật nhảy. Với đai đen, các bài quyền cao càng đòi hỏi sự kiểm soát và chiều sâu.
Tập bài quyền có giúp ích cho đối kháng không?
Có. Bài quyền rèn thăng bằng, thế tấn, sự chuyển trọng tâm và tính chính xác của đòn, những thứ mà đối kháng rất cần dù không thể hiện giống hệt.
Có thể tự tập bài quyền ở nhà không?
Có thể ôn ở nhà khi đã học trên lớp, nhưng nên có huấn luyện viên sửa định kỳ. Tự tập lâu mà sai tư thế sẽ khó sửa về sau.
