Taekwondo Việt Nam: từ những lớp học đầu tiên đến đấu trường Olympic

Nếu bạn hỏi một người Việt về tấm huy chương Olympic đầu tiên của nước nhà, không nhiều người trả lời ngay được. Đó là tấm huy chương bạc của võ sĩ Taekwondo Trần Hiếu Ngân tại Olympic Sydney 2000, kỳ Thế vận hội đầu tiên mà Taekwondo chính thức trở thành môn tranh huy chương. Khoảnh khắc ấy không chỉ là thành tích cá nhân, mà còn mở ra một giai đoạn phát triển mạnh mẽ của Taekwondo trên khắp Việt Nam. Bài này kể lại câu chuyện đó, từ những lớp học đầu tiên đến phong trào hiện nay.

Taekwondo đến Việt Nam từ khi nào?

Theo nhiều tài liệu, Taekwondo được đưa vào miền Nam Việt Nam từ đầu những năm 1960, qua các huấn luyện viên Hàn Quốc sang giảng dạy. Ban đầu, môn võ được dạy chủ yếu trong môi trường quân đội, sau đó lan ra các trường học và võ đường dân sự ở Sài Gòn và một số thành phố lớn.

Sau năm 1975, phong trào có giai đoạn chững lại. Đến cuối thập niên 1980 và đặc biệt là thập niên 1990, Taekwondo phục hồi và phát triển mạnh mẽ trên cả nước. Các CLB mọc lên ở nhiều tỉnh thành, hệ thống thi đấu được hình thành, và đội tuyển quốc gia bắt đầu tham dự các giải quốc tế.

Liên đoàn Taekwondo Việt Nam

Liên đoàn Taekwondo Việt Nam là tổ chức quản lý phong trào Taekwondo trên toàn quốc, phụ trách đội tuyển quốc gia, hệ thống giải vô địch, giải trẻ, công tác đào tạo huấn luyện viên, trọng tài và các hoạt động chuyên môn. Liên đoàn là thành viên của các tổ chức Taekwondo khu vực và thế giới thuộc hệ WT.

Bên dưới liên đoàn quốc gia là các liên đoàn, hội Taekwondo của tỉnh thành và các ngành. Những đơn vị này tổ chức giải đấu địa phương, quản lý CLB và tổ chức các kỳ thi lên đai. Bạn có thể đọc thêm về cách hoạt động của CLB trong bài CLB Taekwondo ở TPHCM.

Olympic Sydney 2000 và tấm huy chương lịch sử

Olympic Sydney 2000 là kỳ Thế vận hội đầu tiên Taekwondo trở thành môn thi đấu chính thức. Trần Hiếu Ngân đã vượt qua nhiều đối thủ mạnh để vào chung kết và giành huy chương bạc, tấm huy chương Olympic đầu tiên của thể thao Việt Nam.

Thành tích này có ý nghĩa vượt ra ngoài môn Taekwondo. Nó cho thấy vận động viên Việt Nam có thể cạnh tranh ở đấu trường thể thao lớn nhất thế giới, và tạo ra làn sóng quan tâm đến Taekwondo trong cả nước. Nhiều thế hệ võ sinh sau này kể rằng họ bắt đầu tập vì từng xem hoặc nghe kể về trận đấu ấy.

Thành tích ở SEA Games và châu Á

Ở khu vực Đông Nam Á, Taekwondo luôn là một trong những môn thế mạnh của thể thao Việt Nam. Qua nhiều kỳ SEA Games, đội tuyển Taekwondo Việt Nam thường xuyên đóng góp số lượng huy chương vàng đáng kể ở cả nội dung đối kháng lẫn quyền.

Nội dung quyền (poomsae) là điểm sáng đặc biệt. Nhiều vận động viên quyền của Việt Nam đạt thành tích cao ở cấp châu Á và thế giới. Một trong những gương mặt quen thuộc nhất với người hâm mộ là Châu Tuyết Vân, vận động viên giàu thành tích ở cả đối kháng và quyền, nhiều lần giành huy chương ở các đấu trường khu vực và quốc tế.

Ở cấp châu Á, Taekwondo Việt Nam cũng đã có những tấm huy chương tại Đại hội Thể thao châu Á và các giải vô địch châu Á, dù sự cạnh tranh ở đây khốc liệt hơn nhiều với sự có mặt của các cường quốc như Hàn Quốc, Trung Quốc, Iran.

Taekwondo trong trường học và phong trào

Ngày nay, Taekwondo là một trong những môn võ phổ biến nhất ở Việt Nam. Môn võ có mặt trong nhiều trường học dưới dạng hoạt động ngoại khóa, ở các nhà văn hóa, trung tâm thể thao và rất nhiều CLB tư nhân. Các thành phố lớn như TPHCM, Hà Nội, Đà Nẵng, Hải Phòng, Cần Thơ đều có phong trào mạnh với hệ thống giải đấu thường niên.

Sự phổ biến này đến từ nhiều lý do: Taekwondo có hệ thống đai và thi đấu rõ ràng, phù hợp với trẻ em, có mặt ở Olympic, và được nhiều phụ huynh đánh giá cao về khả năng rèn luyện kỷ luật cho con.

WT và ITF ở Việt Nam

Phần lớn phong trào Taekwondo ở Việt Nam theo hệ WT (World Taekwondo), hệ thống thi đấu ở Olympic. Hệ ITF cũng có mặt nhưng quy mô nhỏ hơn, với một số CLB và giải đấu riêng. Hai hệ có bài quyền và luật đấu khác nhau, như đã so sánh trong bài Taekwondo là gì.

Nếu bạn hoặc con có ý định thi đấu phong trào và theo hệ thống giải trong nước, hệ WT là con đường phổ biến nhất.

Hệ thống giải đấu

Hệ thống giải Taekwondo ở Việt Nam khá đa dạng:

• Giải cấp CLB, phường, quận: nơi võ sinh làm quen với thi đấu.
• Giải thành phố, tỉnh: cạnh tranh hơn, thường là bước chọn vận động viên cho đội tuyển địa phương.
• Giải trẻ, giải vô địch quốc gia: nơi các vận động viên giỏi nhất cả nước tranh tài.
• Giải học sinh, sinh viên, Hội khỏe Phù Đổng: dành cho lứa tuổi học đường.

Các giải thường có cả nội dung đối kháng và quyền, chia theo độ tuổi, giới tính, hạng cân hoặc cấp đai. Luật đối kháng và cách tính điểm được giải thích trong bài đối kháng Taekwondo.

Vai trò của các CLB cơ sở

Đằng sau mỗi tấm huy chương ở SEA Games hay Olympic là hàng nghìn võ sinh ở các CLB cơ sở. Phần lớn vận động viên đội tuyển bắt đầu từ một lớp học nhỏ ở phường, ở trường, nơi một huấn luyện viên nào đó nhận ra năng khiếu và khuyến khích các em đi thi. Từ giải CLB lên giải quận, giải thành phố, rồi được chọn vào đội tuyển trẻ, con đường ấy thường kéo dài nhiều năm.

Vì vậy, sức khỏe của phong trào Taekwondo phụ thuộc rất nhiều vào chất lượng các CLB cơ sở. Một CLB dạy bài bản, chú trọng nền tảng, tạo môi trường an toàn và vui vẻ cho trẻ em, chính là nơi gieo những hạt giống đầu tiên. Ngay cả khi phần lớn võ sinh không theo con đường thi đấu chuyên nghiệp, họ vẫn mang theo sức khỏe, kỷ luật và tình yêu thể thao suốt cuộc đời.

Những thách thức của phong trào

Bên cạnh sự phát triển, Taekwondo Việt Nam cũng đối mặt với không ít thách thức. Chất lượng các CLB không đồng đều, có nơi đào tạo bài bản, có nơi chạy theo số lượng. Việc thi lên đai ở một số nơi còn nặng tính hình thức. Ở cấp đỉnh cao, sự cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt, đòi hỏi đầu tư bài bản hơn về khoa học thể thao, dinh dưỡng và cơ sở vật chất.

Với người tập phong trào, cách tốt nhất để góp phần vào một nền Taekwondo lành mạnh là chọn nơi học nghiêm túc, tập đều đặn và tôn trọng tinh thần võ đạo, thay vì chạy theo đai cấp nhanh chóng.

Taekwondo Việt Nam hôm nay và ngày mai

Từ những lớp học đầu tiên hơn nửa thế kỷ trước, Taekwondo Việt Nam đã đi một chặng đường dài. Môn võ không chỉ mang về huy chương mà còn trở thành một phần của đời sống thể thao, giúp hàng triệu người, đặc biệt là trẻ em, rèn luyện sức khỏe và tinh thần.

Mỗi CLB nhỏ, mỗi lớp học sau giờ tan trường đều là một phần của phong trào ấy. CLB của chúng tôi ở Bình Thạnh cũng mong được góp một phần nhỏ, bằng cách đào tạo những võ sinh không chỉ đá giỏi mà còn sống tử tế. Nếu bạn muốn bắt đầu, hãy xem trang học Taekwondo.