Taekwondo là gì? Hiểu đúng về môn võ của những cú đá

Nếu bạn từng xem một trận Taekwondo trên truyền hình, chắc hẳn hình ảnh đọng lại là hai võ sĩ mặc giáp, nhún nhảy liên tục rồi bất ngờ tung một cú đá vòng lên đầu đối thủ. Đó là gương mặt quen thuộc nhất của môn võ này, nhưng không phải là tất cả. Bài viết dưới đây đi từ cái tên, lịch sử, cho tới cách một buổi tập Taekwondo diễn ra, để bạn có cái nhìn đủ đầy trước khi quyết định có nên bước vào sàn tập hay không.

Taekwondo nghĩa là gì?

Tên gọi Taekwondo gồm ba chữ, mỗi chữ mang một lớp nghĩa riêng. Tae chỉ chân, hành động đá hoặc giẫm. Kwon chỉ nắm đấm, các đòn dùng tay. Do là đạo, là con đường, là cách sống. Ghép lại, Taekwondo có thể hiểu là "con đường của tay và chân", hay nói gọn là đạo của võ dùng tay chân.

Chữ "Do" cuối cùng rất quan trọng, dù người mới thường bỏ qua. Nó giống chữ "Đạo" trong Judo, Aikido hay Karatedo, ngụ ý rằng mục tiêu cuối cùng không nằm ở việc thắng ai, mà ở chỗ người tập trở nên tốt hơn qua từng năm rèn luyện. Đó là lý do lớp Taekwondo nào cũng bắt đầu và kết thúc bằng nghi thức chào, và vì sao huấn luyện viên khó tính với chuyện đi trễ hơn cả chuyện đá sai.

Taekwondo là võ của nước nào?

Taekwondo là võ thuật của Hàn Quốc. Trên bán đảo Triều Tiên vốn tồn tại nhiều lối đánh truyền thống từ hàng trăm năm trước, nhưng Taekwondo như chúng ta biết ngày nay được định hình trong thế kỷ 20. Sau khi Hàn Quốc giành độc lập năm 1945, nhiều võ đường (kwan) mở ra, mỗi nơi một phong cách. Đến giữa thập niên 1950, các võ đường dần thống nhất dưới một cái tên chung là Taekwondo.

Hai tổ chức lớn ra đời sau đó và đến giờ vẫn còn ảnh hưởng:

• ITF (Liên đoàn Taekwondo Quốc tế), thành lập năm 1966, gắn với tướng Choi Hong Hi, người có công lớn trong việc đặt tên và phổ biến môn võ ra nước ngoài.
• WTF, thành lập năm 1973, đến năm 2017 đổi tên thành World Taekwondo (WT). Đây là tổ chức quản lý Taekwondo ở Thế vận hội và các giải quốc tế lớn.

Cùng thời gian đó, Hàn Quốc lập ra Kukkiwon ở Seoul năm 1972. Kukkiwon là trụ sở trung tâm, nơi cấp chứng nhận đẳng cấp đai đen được công nhận ở hầu khắp các nước tập theo hệ WT.

Từ võ đường đến Thế vận hội

Bước ngoặt lớn nhất của Taekwondo là khi được đưa vào Olympic. Môn võ này xuất hiện dưới dạng biểu diễn ở Olympic Seoul 1988 và Barcelona 1992, rồi chính thức trở thành môn tranh huy chương từ Olympic Sydney 2000. Từ đó tới nay, Taekwondo luôn có mặt ở mọi kỳ Thế vận hội mùa hè.

Việc trở thành môn Olympic kéo theo nhiều thay đổi. Luật thi đấu được chuẩn hóa, giáp điện tử ra đời để chấm điểm khách quan hơn, các hạng cân được quy định rõ. Mặt tốt là Taekwondo phổ biến rộng khắp, có hệ thống thi đấu từ cấp CLB đến quốc tế. Mặt trái là một số người cho rằng môn võ đã "thể thao hóa" quá mức, đặt nặng chuyện ghi điểm hơn tinh thần võ đạo. Cả hai góc nhìn đều có lý, và một CLB tốt thường tìm cách cân bằng giữa chúng.

Với người Việt, Olympic Sydney 2000 còn có ý nghĩa đặc biệt: võ sĩ Trần Hiếu Ngân giành huy chương bạc, tấm huy chương Olympic đầu tiên trong lịch sử thể thao Việt Nam. Câu chuyện đó được kể kỹ hơn trong bài Taekwondo Việt Nam.

Đặc điểm nhận diện: vì sao Taekwondo "đá nhiều"?

Nếu chỉ được chọn một đặc điểm để nhận ra Taekwondo, đó là đòn chân. So với nhiều môn võ khác, Taekwondo dành thời lượng tập luyện cho chân vượt trội. Có lý do khá thực tế cho điều này: chân dài hơn tay và khỏe hơn tay, nên một cú đá tốt vừa giữ được khoảng cách an toàn vừa tạo ra lực lớn.

Trong một buổi tập, bạn sẽ gặp các nhóm đòn chân như đá thẳng, đá vòng, đá ngang, đá sau, đá bổ, đá móc, và các biến thể xoay người, bật nhảy. Những cú đá xoay 360 độ hay đá lộn người mà bạn thấy trong các tiết mục biểu diễn chính là đỉnh cao của nhóm kỹ thuật này. Chúng tôi có một bài riêng về các đòn đá trong Taekwondo nếu bạn muốn hiểu từng cú.

Tuy vậy, Taekwondo không chỉ có đá. Người tập vẫn học đấm, đỡ, các thế tấn, cách di chuyển, và các bài quyền kết hợp tay chân. Một học viên giỏi không phải người đá cao nhất, mà là người biết dùng đúng đòn ở đúng khoảng cách và đúng thời điểm.

Một chương trình Taekwondo gồm những gì?

Ở phần lớn CLB tập theo hệ WT tại Việt Nam, chương trình huấn luyện xoay quanh bốn mảng chính. Mỗi mảng hỗ trợ cho những mảng còn lại, và học viên tiến bộ đều nhất khi không bỏ mảng nào.

Kỹ thuật căn bản

Đây là phần "bảng chữ cái" của Taekwondo: thế tấn, cách nắm tay, các đòn đấm, đòn đỡ, các cú đá căn bản. Người mới thường thấy phần này hơi đơn điệu vì phải lặp đi lặp lại. Nhưng chính sự lặp lại giúp cơ thể ghi nhớ, để khi vào tình huống thật bạn không phải nghĩ.

Bài quyền (Poomsae)

Bài quyền là chuỗi động tác được sắp xếp sẵn, mô phỏng cuộc giao đấu với đối thủ tưởng tượng. Hệ WT dùng tám bài quyền Taegeuk cho các cấp đai màu, sau đó là các bài quyền dành cho đai đen. Mỗi bài có ý nghĩa riêng, gắn với một quẻ trong Bát Quái. Xem thêm ở chuyên mục bài quyền Taekwondo.

Đối kháng (Kyorugi)

Đối kháng là phần nhiều người mê nhất. Học viên đeo giáp, mũ, bảo hộ và đấu với nhau theo luật. Ở mức CLB, đối kháng giúp bạn hiểu thời điểm, khoảng cách, phản xạ và sự bình tĩnh khi bị áp lực. Người mới thường được tập đối kháng có kiểm soát trước khi đấu thật.

Tự vệ, đập vỡ và thể lực

Nhiều CLB dạy thêm các tình huống tự vệ như thoát khi bị nắm tay, bị ôm, cùng phần đập vỡ ván để kiểm tra lực và độ chính xác. Thể lực xuyên suốt mọi buổi tập: chạy, bật nhảy, giãn cơ, tập cơ bụng, cơ đùi.

Taekwondo WT và ITF: nên tập theo hệ nào?

Câu này chúng tôi được hỏi khá thường xuyên, nhất là từ phụ huynh thấy con học ở hai nơi khác nhau mà bài quyền lại khác. Hai hệ chung gốc nhưng đã đi theo hai hướng.

Với người mới, không có hệ nào "tốt hơn" tuyệt đối. Nếu bạn hoặc con bạn có ý định thi đấu phong trào, thi tuyển vào đội tuyển trường, quận, thành phố, thì hệ WT là con đường quen thuộc ở Việt Nam. Còn nếu bạn thích một hệ thống chú trọng kỹ thuật tay nhiều hơn và có CLB ITF gần nhà, đó cũng là lựa chọn đáng cân nhắc.

Học Taekwondo được gì?

Ai cũng biết tập võ thì khỏe. Nhưng điều khiến nhiều người gắn bó với Taekwondo năm này qua năm khác thường lại là những thay đổi khó đo đếm hơn.

Về thể chất, Taekwondo đòi hỏi sự dẻo dai của hông, đùi và sự bền bỉ của tim phổi. Sau vài tháng tập đều, phần lớn học viên thấy mình ngồi xuống đứng lên nhẹ nhàng hơn, ít mỏi lưng hơn và ngủ ngon hơn. Trẻ em thì linh hoạt và khéo léo hơn rõ rệt.

Về tinh thần, môi trường võ đường dạy người ta cách chịu đựng sự lặp lại, cách thua mà không bỏ cuộc, cách tôn trọng người đối diện ngay cả khi vừa bị họ đá trúng. Nhiều phụ huynh kể con mình bớt nóng nảy, biết chào hỏi, biết xếp giày dép gọn gàng sau một thời gian đi tập. Đó không phải phép màu, mà là kết quả của một nề nếp lặp lại mỗi buổi.

Và cuối cùng là sự tự tin. Biết rằng mình có thể bảo vệ bản thân ở mức cơ bản, biết rằng mình đã vượt qua những kỳ thi lên đai không hề dễ, là thứ cảm giác mà ít hoạt động thể thao nào mang lại theo cách tương tự.

Taekwondo có phù hợp với bạn không?

Câu trả lời ngắn là: phần lớn mọi người đều tập được, chỉ khác nhau ở nhịp độ và mục tiêu.

• Trẻ em từ 5–6 tuổi hợp với lớp nhi đồng, nơi trò chơi vận động được lồng vào bài tập. Xem thêm bài học Taekwondo cho trẻ em.
• Học sinh, sinh viên có thể theo lộ trình đầy đủ, thi lên đai đều đặn và thử sức ở các giải phong trào.
• Người đi làm thường tập để giữ dáng, giải tỏa căng thẳng, và nhiều người vẫn kiên trì tới đai đen.
• Người trên 40 tuổi vẫn tập tốt nếu chọn lớp có giáo án phù hợp, khởi động kỹ và không cố đá cao ngay từ đầu.

Những người có vấn đề về khớp gối, cột sống hoặc tim mạch nên hỏi ý kiến bác sĩ trước, và nói rõ với huấn luyện viên để được điều chỉnh bài tập.

Bắt đầu như thế nào?

Đừng quá lo về chuyện dẻo hay không dẻo, khỏe hay không khỏe. Không ai bước vào lớp đầu tiên mà đã xoạc được chân. Điều cần chuẩn bị nhiều nhất là một lịch tập đều, khoảng hai đến ba buổi mỗi tuần, và sự kiên nhẫn với vài tháng đầu.

Buổi đầu, bạn chỉ cần mặc đồ thể thao thoải mái. Võ phục và đai trắng thường được mua sau khi bạn đã chắc chắn muốn theo. Nếu bạn muốn biết thêm về con đường từ đai trắng lên đai đen, bài hệ thống đai Taekwondo sẽ là bước tiếp theo hợp lý. Còn nếu đã muốn đến xem một buổi tập, bạn có thể đọc trang học Taekwondo tại CLB để biết lịch và cách đăng ký.