Các thế tấn và căn bản tay trong Taekwondo

Có một bài tập mà võ sinh của chúng tôi rất sợ: đứng thế cưỡi ngựa một phút, không nhúc nhích. Lúc đầu, phần lớn không trụ nổi ba mươi giây. Sau vài tháng, họ đứng được một phút rồi hai phút, và điều thú vị là cú đá của họ cũng mạnh lên thấy rõ, dù không tập thêm đá. Đó là sức mạnh của thế tấn. Bài này giới thiệu các thế tấn chính trong Taekwondo, cùng nhóm đòn tay căn bản đi kèm.

Vì sao thế tấn quan trọng?

Mọi đòn đánh đều cần một điểm tựa. Khi bạn đấm, lực không đến từ cánh tay mà đi từ chân, qua hông, lên vai rồi mới ra nắm tay. Nếu thế đứng không vững, chuỗi truyền lực đó bị đứt ở ngay khâu đầu tiên.

Thế tấn còn quyết định khả năng chuyển đổi. Một thế đứng tốt cho phép bạn chuyển từ phòng thủ sang tấn công trong tích tắc, hoặc lùi lại an toàn khi cần. Đó là lý do bài quyền, nơi tập trung nhiều thế tấn nhất, được coi là nền móng cho đối kháng.

Các thế đứng cơ bản

Đứng nghiêm (Moa Seogi)

Hai bàn chân khép sát, người thẳng, tay buông dọc thân. Đây là tư thế khi nghe hiệu lệnh "charyeot" và trước khi chào. Nghe đơn giản, nhưng đứng nghiêm đẹp, không lắc lư, là thứ đầu tiên thể hiện tác phong của võ sinh.

Đứng chuẩn bị (Naranhi Seogi)

Hai bàn chân song song, cách nhau khoảng một bàn chân, hai nắm tay đặt trước bụng. Đây là tư thế bắt đầu của hầu hết bài quyền, gọi là tư thế junbi.

Các thế tấn chính

Thế đi bộ (Ap Seogi)

Đứng như đang bước một bước bình thường, chân trước và chân sau cách nhau khoảng một bước đi, hai gối thẳng tự nhiên. Đây là thế đứng cao, linh hoạt, xuất hiện nhiều trong bài quyền số 1. Lỗi hay gặp là bước quá dài, biến thành nửa thế tấn trước.

Thế tấn trước (Ap Kubi)

Bước dài khoảng một bước rưỡi, gối trước khuỵu xuống sao cho nhìn từ trên xuống, gối nằm ngay trên mũi chân. Chân sau duỗi thẳng, gót bám sàn, bàn chân hơi xoay ra ngoài. Khoảng hai phần ba trọng lượng dồn lên chân trước. Đây là thế tấn công mạnh nhất, dùng khi đấm hoặc đỡ mạnh.

Thế tấn sau (Dwi Kubi)

Hai bàn chân tạo thành hình gần chữ L, chân sau gánh phần lớn trọng lượng, gối sau khuỵu, chân trước nhẹ và có thể nhấc lên ngay. Thế này dùng nhiều khi phòng thủ, và là điểm khó đầu tiên của bài quyền số 3. Cách kiểm tra đơn giản: nếu bạn nhấc được chân trước lên mà không ngả người, trọng tâm đã đúng.

Thế cưỡi ngựa (Juchum Seogi)

Hai chân dang rộng khoảng hai bàn chân, mũi chân hướng về phía trước, khuỵu gối như đang ngồi trên lưng ngựa. Lưng thẳng, gối không được chụm vào trong. Thế cưỡi ngựa ít dùng trong đối kháng nhưng là bài tập sức chân tuyệt vời, và xuất hiện trong các bài quyền cao như bài quyền số 7.

Thế hổ (Beom Seogi)

Gần như toàn bộ trọng lượng dồn lên chân sau, chân trước chỉ chạm sàn bằng mũi chân, gối hơi khuỵu. Thế hổ cho phép bạn đá ngay bằng chân trước mà không cần chuyển trọng tâm. Đây là thế đứng khó, cần cơ đùi chân sau rất khỏe.

Thế bắt chéo chân (Kkoa Seogi)

Một chân bắt chéo ra trước hoặc sau chân kia, hai gối khuỵu nhẹ. Thế này thường dùng như bước chuyển tiếp khi di chuyển ngang, xuất hiện trong bài quyền số 5.

Căn bản tay trong Taekwondo

Dù nổi tiếng với đòn chân, Taekwondo có hệ thống đòn tay đầy đủ. Dưới đây là những đòn võ sinh học đầu tiên.

Cách nắm tay

Gập bốn ngón tay vào lòng bàn tay, rồi gập ngón cái đè lên ngón trỏ và ngón giữa. Không để ngón cái bên trong nắm tay vì sẽ gãy khi đấm. Mặt đánh là hai đốt ngón tay trỏ và giữa.

Đấm thẳng (Jireugi)

Tay đấm đi thẳng từ hông ra, xoay nắm tay úp xuống ở điểm cuối. Tay kia đồng thời thu về hông. Lực đến từ chuyển động xoay hông và sự đối lực giữa hai tay. Đấm được chia theo tầm: đấm mặt (olgul), đấm thân (momtong) và đấm dưới (arae).

Các đòn đỡ (Makki)

• Đỡ dưới (Arae Makki): cánh tay quét từ vai xuống, bảo vệ phần thân dưới.
• Đỡ trong (Momtong An Makki): cánh tay đi từ ngoài vào trong, chặn đòn vào thân.
• Đỡ ngoài (Momtong Bakkat Makki): cánh tay đi từ trong ra ngoài.
• Đỡ trên (Olgul Makki): cánh tay nâng lên che đầu, mặt đỡ là phần cẳng tay.

Các đòn đánh (Chigi)

• Chém bằng cạnh bàn tay (Sonnal Chigi): các ngón khép chặt, đánh bằng cạnh ngoài bàn tay.
• Đấm lưng nắm tay (Deung Jumeok): đánh bằng mặt sau của nắm tay, thường nhắm vào mặt.
• Đấm búa (Me Jumeok): đánh bằng mặt dưới nắm tay theo đường vòng như búa bổ.
• Cùi chỏ (Palkup): đòn tầm gần cực mạnh, xuất hiện từ bài quyền số 5.

Cách tập thế tấn hiệu quả

1. Đứng giữ thế. Mỗi thế 30 đến 60 giây, hai đến ba lượt. Đây là cách xây sức mạnh cơ đùi nhanh nhất.
2. Đi thế tấn theo đường thẳng. Đi tới đi lui trên một vạch kẻ, giữ đúng độ dài và độ cao.
3. Chuyển đổi thế theo hiệu lệnh. Bạn tập hoặc huấn luyện viên hô tên thế, bạn chuyển nhanh và đúng.
4. Kết hợp đòn tay. Khi thế đã vững, thêm đòn đấm, đòn đỡ tương ứng.
5. Soi gương hoặc quay video. Kiểm tra độ thẳng lưng, vị trí gối và bàn chân.

Thế tấn trong đối kháng

Trong đối kháng hiện đại, võ sinh thường đứng cao hơn nhiều so với bài quyền, người nghiêng, hai chân nhún nhẹ để dễ di chuyển. Nhiều người nghĩ như vậy thế tấn trong bài quyền là vô dụng, nhưng thực tế ngược lại. Những thế tấn thấp, vững trong bài quyền xây nên sức mạnh và cảm giác trọng tâm, để khi đứng cao trong đối kháng bạn vẫn giữ được thăng bằng sau mỗi cú đá. Xem thêm ở bài đối kháng Taekwondo.

Thế tấn và sức khỏe khớp gối

Một câu hỏi chúng tôi hay nhận từ người lớn tuổi: đứng tấn nhiều có hại gối không? Câu trả lời là không, nếu đứng đúng. Ở mọi thế tấn có khuỵu gối, gối luôn phải hướng cùng chiều với mũi chân và không vượt quá mũi chân khi nhìn từ trên xuống. Gối chụm vào trong hoặc đẩy quá xa về phía trước mới là thứ gây hại. Với người đã có tiền sử đau gối, hãy đứng thế tấn cao hơn một chút trong vài tuần đầu và tăng dần độ thấp khi cơ đùi đã khỏe lên.

Bắt đầu từ đâu?

Nếu bạn mới tập, hãy nắm chắc ba thế đầu tiên: thế đi bộ, thế tấn trước và thế tấn sau, cùng đấm thẳng và ba đòn đỡ căn bản. Đó là toàn bộ những gì bạn cần cho bài quyền số 1 và kỳ thi lên đai đầu tiên. Ở CLB, lớp cơ bản dành nhiều thời gian cho phần này trước khi chuyển sang các đòn đá phức tạp. Xem thêm tại trang học Taekwondo.